درك كنند ، عامه مردم خدا را از همين طريق آفاقى مىشناسند ، قرآن كريم و سنت رسول اللَّه ( ص ) و همچنين سيره طاهره آن جناب و اهل بيت اطهارش اين طريقه را پذيرفته و ايمان كسى را كه ايمانش را از ناحيه سير آفاقى كسب كرده قبول نموده ، و عامه را در پيمودن اين طريق تخطئه نكرده است ، و اين نظر و سير ، نظرى است شايع در بين متشرعه مؤمنين ، پس طريقه سير آفاقى و انفسى هر دو نافعاند ، ليكن دومى نفعش تمامتر و بيشتر است . و در كتاب الدرر و الغرر از على ( ع ) روايت شده است كه فرمود : عارف كسى است كه نفس خود را بشناسد و او را آزاد سازد ، و از هر چيزى كه دورش مىكند منزهش بدارد « 1 » . مؤلف : يعنى از اسيرى هواى نفس و بندگى شهوات آزادش كند . و نيز در كتاب مزبور از آن جناب روايت شده كه فرمود : بزرگترين جهلها و جهل انسان است به نفس خويش « 2 » . و نيز فرمود : بزرگترين حكمتها براى انسان نفس خود را شناختن است « 3 » . و نيز فرمود : از مردم هر كس كه بيشتر نفس خود را مىشناسد او از پروردگار ترسنده تر است « 4 » . مؤلف : جهتش اين است كه چنين كسى به خداى خود بيشتر عالم و عارف است كما اينكه خداى سبحان فرمود : « إِنَّما يَخْشَى اللَّه مِنْ عِبادِه الْعُلَماءُ « 5 » - از بندگان ، تنها علما از خداى مىترسند » . و نيز در كتاب مذكور از آن حضرت روايت مىكند كه فرمود : بهترين عقل انسان خودشناسى اوست . بنا بر اين كسى كه خود را شناخت خردمندى يافت ، و كسى كه نادان به نفس خود بود گمراه شد « 6 » . و نيز در كتاب مزبور از آن حضرت روايت مىكند كه فرمود : در شگفتم از كسى كه براى گمشده خود جار مىزند ، و از اين و آن مىپرسد ، در حالى كه خودش را گم كرده و در پى يافتن خود نيست « 7 » . و نيز فرمود : در شگفتم از كسى كه خود را نشناخته چگونه مىتواند پروردگار خود را

--> ( 1 ) غرر الحكم خوانسارى ج 2 ص 48 . ( 2 ، 3 ، 4 ) متن غرر الحكم ج 2 ص 88 - 91 . ( 5 ) سوره فاطر آيه 28 . ( 6 ، 7 ) غرر الحكم خوانسارى ج 2 ص 442 .